از آغاز تا کنون(قسمت سوم)

ادبیات ایتالیا نخست مجموعه ای از غزل واره ها و اشعارعاشقانه و رزمی وبزمی بود که شاعران دوره گرد و نقالان برای مردم می خواندند یا همواره با چنگ و آوازآنها را می خواندند و مردم ایتالیا بسی راغب به شنیدن این گونه ترانه ها واشعاربودند .
نغمه سازان و داستان پردازان ایتالیائی گاه ازکلمات فرانسه درعبارات موزون خویش سود می جستند و همانطور که میدانیم درحدود قرن دوازدهم وسیزدهم میلادی هریک ازشهرها ونواحی ایتالیایی دارای حکمرانی مستقل بود لذا وحدتی درین سرزمین وجود نداشت ولهجه ها غالبا با هم تفاوت داشت با این حال درزمان فردریک دوم زبان ایتالیائی درسیلیس، توسکانی مورد استعمال بود و شاعران و خوانندگان که به ایتالیائی شعر می سرودند یا شعر را همراه با آوازی می خواندند، قافیه پردازان سیلیس وتوسکانی نامیده شده بودند .
استاد و پیشوای این گونه شعر ایتالیایی شخصی بنام گیدوکی نی چلی Guido Guincelli که درسالهای 1254 میلادی درگذشته، بو.د وی از مردم بولونیا بود درسرودن غزلهای پرشورعاشقانه مهارتی بسزا داشت شاید نفوذ اشعار این شاعربزرگ درپرورش فکری و شکوفائی استعداد دانته الیگری شاعر ونویسنده معروف ایتالیائی موثربوده سبب سرودن ونوشتن داستان کوتاه زندگی نو، سپس کمدی الهی گشته است .دانته شاعر ونویسنده نام آور ایتالیائی 1321- 1256 بود . انگیزه سرودن و نوشتن زندگی نو وکمدی الهی از طرف دانته بعلت یک عشق آسمانی بود که به دختری بنام بئاتریس پورتی ناری داشت و این عشق از ده سالگی تا پایان عمر این شاعر را دربرگرفت و تا پس ازمرگ بئاتریس هرگززن نگرفت .
دانته حتی پس از مرگ دخترک نیزخاطر بئاتریس را ازیاد نبرد تا اینکه شبی او را درخواب دید و تصمیم گرفت که بخاطراین خواب بنوشتن اثرپرارزش وجهانی خود کمدی الهی پردازد و دربسیاری از جاهای کتاب کمدی الهی بئاتریس همچون فروغی تابان وخورشیدی درخشان و مظهر تقوا وزیبائی و خیرمطلق است . کتاب کمدی الهی تصویری از قرون وسطی با اخلاق و رفتارواختلافات و جنگها و چهره های نامی و تمدنهای قدیم است اما باید گفت دراین کتاب عظیم صحنه های گویا از تاریخ ، پیش چشم مجسم است. ازکمدی الهی دانته نمایشنامه و اپراهای بسیاراقتباس واستفاده شده است.
دانته علاوه برنوشتن دو کتاب زندگی نو وکمدی الهی به تالیف کتابهایی درباره فلسفه وسیاست پرداخته بود. دو عنوان برجسته ترازسایرموضوعات به چشم می خورد یکی ایجاد یک زبان ادبی ایتالیائی دیگری که دریک رساله به زبان لاتین نوشته عنوان حکومت جهانی را برای نخستن بار بیان کرده وبا دلیل وبرهان به اثبات رسانید، که برای حفظ صلح وآزادی یک سازمان جهانی بایستی ازملل عالم تشکیل شود. این سازمان دارای یک محکمه بین المللی باشد وآنقدر قدرت داشته باشد که بتواند تصمیمات ملل عضورا به مرحله عمل واجرا درآورد.
پترارک( 1374 – 1404) ازشاعران ونویسندگان ایتالیایی بود که شوروعشقی فراوان به سرزمین ایتالیا ومردم آن داشت دو اثرمهم ازوی بجا مانده است که درادبیات ایتالیا مقامی بس ارجمند دارد :پیروزی ها و آفریقا.این شاعر نویسنده بزبان لاتین نیزآثاری پدیدآورد.
جیوانی بو کاچیو ( 1313 – 1375 ) ازشاعران و نویسندگان معروف ایتالیائی بود که به ادبیات قدیم یونان وروم عشق می ورزید و کتب متعددی به لاتین نوشت درباره تاریخ و شرح حال مردان و زنان مشهور ودرباره کوهها و جنگلها و چشمه ها ودریاچه ها ورودها وغیره دوکتاب درباب افسانه های شبانی کتابی بنام آمتو Ameto وکتاب دکامرون (Decameron) مجموعه صد داستان است ،نوشت .
در دکامرون زمینه داستان را گروهی مردان وزنان تشکیل میدهد که می خواهند ازبلای طاعون سال 1348 فلورانس بگریزند و پناه به خانه ای ییلاقی می برند درآن خانه به افسانه گوئی می پردازند و چون خلق و خوی داستان گویان متفاوت است داستانها دارای گیرائی وتنوع بسیاراست و ازمجموع آنها اوصاف شاعرانه، عبرت آموز وغم انگیز اما لطیف و شاعرانه فراوان بچشم می خورد. چون نویسنده واقف به روح بشری و اشخاص داستان بوده ، همه قهرمانهای آن زنده و پرازشورزندگی هستند حتی جانوران داستانهای دکامرون .
این کتاب بعدها درادبیات پاره ای کشورها ازجمله انگلستان مورد اقتباس و تقلید قرارگرفت . نفوذ وی را میتوان دربرخی آثار چاسر انگلیسی ،لانگفلو امریکای و کیتس شاعرانگلیس دید .
نهضت رنسانس درایتالیا سبب عظمت یافتن زبان ایتالیائی گشت ازجمله کسانی که به پیروی از دانته برای زبان ایتالیائی ور سمی وعمومی شده آن درسراسر ایتالیا تلاش کرد پی یتروبمبو Pietro Bembo شاعرمشهوراین زمان ایتالیا بود . ازآن به بعد فرهنگها وکتابهای صرف ونحو ایتالیایی تهیه ومنتشرو فرهنگستان دل لاکروسکا Della crusca درسال 1485 درفلورانس تاسیس گردید و رفته رفته ازرونق لاتین کاسته وبهمان نسبت برترقی و عظمت و وسعت زبان ایتالیایی افزوده می شود.
لودوویکوآریوستو Ludavico کتابی حاوی ماجراهای قهرمانی بنام رولاند دیوانه عرضه کرد که خیلی مورد توجه قرارگرفت .
تورکواتوتاسو Torquat tosso کتاب اورشلیم نجات یافته را سرود که شرح رهائی بیت المقدس ازچنگ مسلمین کفاربسی مقبول طبع مردم ایتالیا قرارگرفت و با این منظومه سایرکتاب برغنای زبان ایتالیائی بیش ازپیش افزوده شد.
کتابها وآثار ماکیاولی ازقبیل شهریار شهرتی عظیم درایتالیا و سراسرجهان کسب کرده منتها کتاب شهریار یک سرمشق گمشده کننده است که مورد توجه ستمگران و جباران روزگارقرارگرفته ولوئی شانزدهم ، ناپلئون ، هیلتروجانورانی ازین قبیل همواره نسخه ای از آن را با خود همراه داشتند و با خواندن آن سرمشق دوروئی وخیانت وجنایت نسبت به مردم را فراگرفته ومی گیرند.
کتاب درباره اثر کاستی لیونه درحقیقت راه ورسم آداب معاشرت را ذکرکرده ومدتها مورد استفاده کسانی که می خواهند آداب دان باشند قرارگرفته بود. چون ایتالیا زیر نفوذ اسپانیا قرارگرفت، گوئی چشمه ادبیات ودانش ایتالیا خشکید زیرا محاکم تفتیش عقاید هرعالم وادیبی را درمظان تهمت می یافت ازدم شمشیرخونخوار و بی رحم خود می گذرانید و مدتها ایتالیا را ازداشتن شاعر و نویسنده دانشمند محروم بود تا اینکه رفته رفته دژخیمان آئین مسیح روبضعف نهادند و ازنفوذ اسپانیا درایتالیا کاسته شد.
یکی از جنایات ننگ آور طرفدران قشری آئین مسیح می توان به آتش سوزانیدن برونو(Giordano Bruno) را درفوریه 1600 میلادی ذکرکرد.
ایتالیا دوباره ازقرن هجدهم جان تازه یافت وشاعران ونویسندگانی ظهورکردند که ازجمله می توان ویتوریوآل فیری(Vittorio Alfieri) را که تراژدی منظم عالی سرود ودرواقع مجموعه ای بزرگ ازتراژدی های ایتالیا را تشکیل می دهد ذکرکرد.
درقرن نوزدهم وبیستم لئوپاردی(Leopardi) و کاردوچی(Carduci) ظهورکردند وبا خلق آثار پرارزش ادبی خود شهرت و معروفیت فراوان درسراسرایتالیا کسب کردند حتی کاردوچی به دریافت جایزه نوبل توفیق یافت وبرای اولین بارایتالیا را صاحب این افتخارساخت.
مان تسونی(Manzoni) ازنویسندگان قرن بیستم ایتالیاست که کتاب نامزد وی به اکثر زبانهای زنده دنیا ترجمه شده وسرمشق داستان نویسی تاریخی بشمار می رود.
گابریله دانون زیو(Gbriele) از شاعران ونویسندگان مشهورایتالیائی قرن بیستم می باشد که درزمینه نمایشنامه نویسی و شاعری مرتبه ای بلند دارد و عیب بزرگ وی همکاری با فاشیست های ایتالیا بود . این شاعر نویسنده در سال 1938 مرد.
پیراندلو(Pirandello) ازنویسندگان معتبرو معروف ایتالیا بود که آثارفراوان پدید آورد واغلب به زبانهای زنده دنیا ترجمه شده است وبه دریافت جایزه نوبل نیزموفق شد.
برخی از آثارش مجموعه داستان کوتاه ، نمایشنامه شش قهرمان درجستجوی یک نویسنده، آنطور که مرا بخواهی .پیراندلو بین سالهای 1936 – 1867 می زیست.

اوجنیو مونتاله Eugenio Montale
شاعر ، نویسنده و منتقد ایتالیائی درسال 1896 درجنوا متولد شد پس ازانتخاب مشاغل گوناگون درسال 1962 به فلورانس رفت تا دریک موسسه انتشاراتی مشغول کارشود ازسال 1929 تا 1938 گرداننده "کابینه علمی – ادبی" بود وچون عضویت حزب فاشیست ها را نداشت از آن سمت مجبور به استفا گشت. مدتی ادیتورمجله دو هفتگی
Il Mondo بود. چهار دفتر شعرازین نویسنده شاعرمنتشرگشته است ، ازسال 1947 منتقد موسیقی وادبی شد وبا یک روزنامه ملی همکاری می کند .
نوشته های پراکنده اش درچند جلد منتشرنموده همچنین ازملویل شکسپیر،کورنی وغیره آثاری به زبان ایتالیائی ترجمه کرده است .
سالواتوره کاسینودو Sal Vatore Quasinodo ازشاعران ایتالیائی است 1901-1968 که درسیسیل بدنیا آمد بعد ازتحصیل رشته مهندسی ساختمان به سمت معاونت سردبیر تمپو Tempo درسالهای 38 و 40 خدمت کرد ازسال 1941 بعنوان استاد ادبیات ایتالیائی دریک هنرستان به تدریس پرداخت .
بواسطه تمایلات فعالیتهای ضد فاشیستی به امرماموران موسولینی زندانی گردید .
درسال 1909 همراه با دیلن تامس Dylanthoms شاعر ونویسنده معروف انگلیسی به دریافت جایزه ادبی نوبل توفیق یافت.
این شاعر توانا درزمینه نقد وترجمه کارهای ادبی جالبی کرده بود ازجمله برخی از آثار شکسپیر وای . ای کامینگزشاعرامریکایی را به زبان ایتالیایی ترجمه کرد.

احمد حسن زاده
hasanzadeh@govashir.com