بزرگترين آناتوميست قرن درگذشت

دكتر جمال‌الدين مستقيمي اسطوره اراده، پشتكار و خلاقيت كه با علاقه وصف ناشدني به دانشجويان و علم، 65 سال عاشقانه تدريس ، تحقيق و تاليف كرد درسن نود سالگي و پس از يكسال بستري بودن، درگذشت.

دكتر جمال الدين مستقيمي كه متولد سال 1294 هجري شمسي در قصر دشت شيراز بود اولين دستيار آزمايشگاهي علم آناتومي در ايران بود و به گفته و گواهي بسياري از اساتيد علم آناتومي در ايران تمام اساتيد اين علم يا شاگرد استاد و يا شاگرد، شاگرد اين استاد علم آناتومي در ايران بوده‌اند.
همواره زيرزمين تالار تشريح و كلاس درس را به مطب و بيمارستان ترجيح داد و خود را هميشه در موقعيت‌هاي مختلف يك معلم معرفي مي‌كرد نه يك پزشك.
دكتر جمال الدين مستقيمي پدر علم آناتومي ايران بود كه هشت پژوهش علمي را در زمينه آناتومي در مجامع جهاني به نام كشورمان ثبت كرد كه از جمله آنها "اثبات عدم ارتباط بين دو پياز شامه در مغز" مي‌باشد كه در سال 1965 و در هشتمين گنگره بين‌المللي آناتومي و تشريح در آلمان مورد تصويب و ثبت جهاني قرار گرفت.
از ديگر كشفيات ايشان مي توان به پيدا كردن دو رشته عصبي در مغز " كه يكي از آنها به قطعه پيشاني و ديگري به كپسول خارجي مي‌رود" اشاره كرد. پيدا كردن طبقه عمقي رباط دلتوييد (كه در ارتوپدي نقش بسيار مهمي دارد) و ثبت آن در مجامع جهاني از ديگر پژوهش هاي اين مرد علم است.
همچنين تهيه مدل‌هاي بيوپلاستيك در سال 1960 دركشور آلمان براي اولين بار از ديگر كارهاي دكتر مستقيمي در دنيا بود كه به دليل تواضع دكتر مستقيمي و عدم ثبت اين مدل‌ها به نام خودشان، 20 سال بعد به نام يك آلماني ثبت مي‌گردد و در حال حاضر نيز 160 مدل ازمدل‌هاي بيوپلاستيكي كه در دانشگاه علوم پزشكي مشهد وجود دارد نيز در دنيا بي‌نظير است.
دكتر مستقيمي پس از آن كه در سن 18 سالگي مدرسه طب در تهران را به پايان مي‌رساند به واسطه پشتكار و هوش مثال زدني‌اش همراه با يك پزشك آمريكايي و يك پزشك ايراني از طرف دربار مامور مي‌شوند تا تالار تشريح جسد دانشگاه علوم پزشكي تهران را حتي قبل از ساخت دانشكده بسازند كه همين پشتكار ايشان زمينه ساز ماموريت ساخت تالار تشريح در مشهد در سن 25 سالگي از سوي «علم» نخست وزير وقت مي‌شود.
دكتر جمال‌الدين مستقيمي در سال 1319 براي تاسيس سالن تشريح دانشكده علوم پزشكي مشهد به اين شهر هجرت كرد و سپس بنيان گذاري سالن هاي
تشريح دانشكده‌هاي علوم پزشكي اهواز، علوم پزشكي ايران، بخش سالن تشريح دانشكده علوم پزشكي اروميه، مركز پزشكي شفا يحياييان تهران، بخش سالن تشريح دانشكده پزشكي بابل را انجام داد.
وي تا آخرين سال هاي عمر همواره عاشقانه به تدريس در دانشگاه و پژوهش علمي ادامه داد و در سال 1379 به عنوان پزشك نمونه شناخته شد.
در دفتر خاطرات دكتر مستقيمي از قول يكي از اساتيد علم آناتومي اين چنين مي‌خوانيم: «من هميشه با خودم مي‌انديشم آيا كسي در ايران و دنيا مي‌تواند جايگزين جمال الدين مستقيمي اين عاشق بي‌ادعا خاموش و يكه تاز آناتومي باشد.»
نتيجه اين همه تلاش تشريح بيش از 800 جسد انساني به علاوه اجساد حيوانات بي‌شمار است. ضمن آنكه هر استاد آناتومي فقط در يك قسمت تبحر دارد ولي دكتر مستقيمي به تمام قسمت‌هاي بدن با تمام جزئيات اشراف داشت كه اين تعداد تشريح و اين تبحر در بين آناتوميست‌ها يك ركورد بي‌نظير است.
دكترجمال‌الدين مستقيمي تاليفات متعددي در زمينه علوم پايه دارد كه مشهورترين كتاب ايشان "كالبد شكافي "است كه به دليل تسلط كامل وي به سه زبان آلماني، انگليسي و فرانسه تصحيح كتاب‌هاي معتبرآناتومي جهان از جمله SO BOTTA و GRAYS ANATOMY را برعهده گرفته كه اين امر اسباب افتخار جامعه پزشكي ايران مي‌باشد.

تنديس وي به عنوان پدر آناتومي ايران درجزيره كيش در سال 1376 نصب و مورد پرده برداري قرار گرفته است.
وي به دليل خدمات و كشفياتي كه در اين علم انجام داده و به دليل 65 سال تلاش در علم آناتومي عنوان بزرگترين آناتوميست قرن 20 و پدر علم آناتومي ايران را به خود اختصاص داده است.
ايشان در تاريخ يكشنبه 6 آذرماه 1384 در مشهد درگذشت و در اين شهر مقدس به خاك سپرده شد.
اعضاي سايت گواشير درگذشت اين استاد فرهيخته و بزرگ را به جامعه پزشكي و دانشگاهي كشور تسليت مي گويد.
عرفان احمدي
ahmadi@govashir.com