سلولهای بنیادی و بیماری ها

راه های زیادی برای استفاده از سلول های بنیادی در تحقیقات پایه و در تحقیقات بالینی وجود دارد.با این وجود از نظر تکنیکی سختیهای زیادی بین تئوری های امیدبخش در درمان بیماری ها و رسیدن به یک روش عملیاتی مناسب در درمان ان ها وجود دارد .که پر کردن این فاصله تنها با انجام ازمایشات و تحقیقات بیشتر و بیشتر امکان پذیر است.
مطالعه و تحقیق در زمینه سلول های بنیادی جنینی انسان اطلاعات زیادی را در مورد حوادث اتفاق افتاده در حین زندگی داخل رحمی انسان به ما میدهد.یکی از نتایج اولیه این تحقیقات نحوه تبدیل شدن سلول های غیر تمایز یافته که در واقع همان سلول های بنیادی هستند به سلول های تمایز یافته و بالغ بافت های مختلف بدن است. دانشمندان دریافته اند که روشن و خاموش شدن پرخی ژنها مسئول این عمل است. که خود این پدیده در اثر علائم و سیگنال هایی است که به سلول داده می شود.خواستگاه این علائم می تواند از محیط خارج باشد و یا از داخل خود سلول باشد.در جریان برخی از بیماری ها مانند سرطان ها و یا نقص های مادرزادی عملکرد ژنها دچار اختلال می شود و موجب تقسیم و یا تمایز غیرطبیعی سلول ها می شود. اطلاعات تکمیلی درزمینه نحوه کنترل ژنتیکی ومولکولی این پدیده می تواند افق های تازه ای را در زمینه ای درمان ویا محدود کردن این بیماری ها در مقابل ما قرار دهد.مشکل اصلی دانشمندان در زمینه استفاده از سلولهای بنیادی جهت درمان این است که هنوز به طور کامل سیگنالهایی راکه موجب روشن وخاموش شدن ژن های مختلف می شودبه طور کامل کشف نشده اند تا بتوان با استفاده از ان ها تقسیم و تکامل سلولهای بنیادی را کنترل کند.
همچنین کاربرد دیگر سلولهای بنیادی در آزمایشات دارویی است.در واقع با استفاده از این سلولها می توانیم اثر داروهای مختلف را بر روی سلولهای مختلف ازمایش و بررسی کنیم . در این زمینه گاهی به جای سلولهای بنیادی اصلی از سلولهای مشتق شده از آنها استفاده می شود این عمل موجب می شود که ما بتوانیم اثر دارو را برروی سلولهای خاص تری بررسی کنیم .انواع دیگری از CELL LINE نیز می تواند در این زمینه مورد استفاده قرار بگیرد. برای مثال سلول های گرفته شده از تومورها که می توانندبه منظور بررسی اثر دارو بر روی سلول های سرطانی و پدیده تومورزایی مورد استفاده قرار می گیرد.البته مزیت استفاده از سلول های سلول های بنیادی در این تحقیقات این است که طیف وسیع تری از سلول ها را می توان در این تحقیقات مورد بررسی قرار داد. نکته مهم در این سلول ها این است که محیط فراهم شده برای ان ها باید کاملا شناخته شده و کنترل شده باشد تا بتوان نتایحاصله را با هم مقایسه و در عین حال تاثییر داروهای مختلف را نیز بتوان با کدیکر مقایسه کنیم. بنابر این دانشمندان این توانایی را خواهند داشت چگونگی تاثییر یک دارو را بر پدیده تمایز سلول ها بررسی کنند.شاید یکی دیگر از مهمترین توانایی های سلول های بنیادی استفاده از ان ها در پدیده CELL-BASED THERAPY یا اصطلاحا "استفاده از سلولهای خاص" در درمان بیماری هاست. امروزه از ارگان ها و بافت های اهدا شده به منظور جایگزینی بافت ها و ارگان هایی که دچار تخریب شده اند استفاده می شود. اما یک مشکل اصلی این است که همواره احتیاجات مراکز پیوند ما از تعداد اعضاء اهداء شده قابل پیوند به مراتب بیشتر است.
اما استفاده از سلول های بنیادی به منظور تولید سلول های جدید، تمایز مستقیم این سلول ها به سلولهای نوع خاصی از بدن امید رسیدن به یک منبع جدید تجدید پذیر به منظور جایگزین کردن سلولها در بافت ها خاص را در درمان بیماری ها نوید می دهد.از جمله این بیماری ها می توان به بیماری های سیستم عصبی مرکزی مانند Parkinson ، Alzheimer ، اسیب های نخاعی ، سکته ها و نیز درسوختگیها و بیماریهای قلبی و دیابت و آرتریت روماتئید استفاده کرد.
برای مثال میتوانیم سلول های عضلانی قلب را در محیط آزمایشگاه تولید و سپس آن ها را به منظور ترمیم ضایعات قلبی به عضلات قلب پیوند بزنیم. اخیرا تحقیقات زیادی نیز نشان داده است که می توانیم سلول های بنیادی خونساز را مستقیما به عضلات قلب تزریق کرد سپس این سلول ها در همان جا تمایز پیدا می کنند و به ترمیم عضله باقی مانده کمک می کنند. ( برای دیدن عکس اینجا کلیک کنیدDownload file)
همچنین در مورد بیماران دیابتی این سلول ها قابل استفاده اند. بیماران دیابتی نوع 1 در واقع افرادی هستند که سیستم ایمنی بدن آنها در مقابل سلول های سازنده انسولین در پانکراس واکنش نشان می دهند و آن ها را تخریب می کنند. حال اگر بتوانیم سلول های سازنده انسولین را در داخل شرایط آازماشگاه ساخته و به بدن فرد پیوند بزنیم( مثلا به زیر پوست وی) این سلول ها شروع به ساخت انسولین کرده و علائم بیماری از بین می رود.
به منظور رسیدن به یک روش امید بخش و در عین حال فابل اعتماد در “سلول درمانی جدید” برای بیماری های تخریب کننده بافت های بدن دانشمندان باید توانایی دستکاری آسان و مجدد سلولهای بنیادی را به منظور رسیدن به ویژگی های مشخص جهت یک تمایز و پیوند موفق را داشته باشند. برای این منظور بایداصول زیر را مد نظر قرار داد:

1-تقسیم کافی سلول ها و تولید مقدار معینی از بافت مورد نظر.
2-تمایز سلول های بنیادی به سلول های بالغ مورد نظر
3-زنده نگه داشتن سلول ها در داخل بدن گیرنده
4-هماهنگ شدن سلولهای پیوندی با سلول های بافت اطراف
5-بهبود عملکرد در طول زندگی بیمار
6-پیشگیری از هر نوع اسیبی و به هر طریقی به بیمار

امیرحسین کاردوست
amirhosseinkardoost@yahoo.com